Jongeren vluchten van de realiteit, de eisen en de chaos.

'Jongeren vluchen van de realiteit, de eisen en de chaos', is een  artikel van Lisa Jacobs, een studente journalistiek. Lisa Jacobs studeert dus journalistiek. Als een echte journaliste verzamelde ze via verschillende wegen en bronnen informatie, op basis waarvan ze dat artikel schreef. Het is een opdracht voor school, 'een fiktief artikel voor een fiktief blad' als het ware... Ikzelf vond het zonde dat het niet gepubliceerd zou worden want het geeft een mooi en heel persoonlijk overzicht van de problemaiteken, is gebaseerd op heel veel informatie, bevat tips voor scholen en voor ouders, en speelt in op de actualiteit... Ik ben dan ook blij dat Lisa Jacobs aan eetstoornis.be de toelating gaf om het te publiceren op eetstoornis.be.

Psychologie

Jongeren en eetstoornissen

Jongeren vluchten van de realiteit, de eisen en de chaos.

Je dochter is prikkelbaar, onzeker en zegt regelmatig van zichzelf dat ze stom en dik is. Als ouder heb je natuurlijk al lang door dat je klein meisje groot wordt. Uit ervaring weet je dat lastig doen en twijfelen aan alles daar gewoon bijhoort. Maar waarom je dochter soms weigert te eten of net andersom, heel de koelkast naar binnen schrokt, dat is voor jou een raadsel. Wat dat te maken kan hebben met volwassen worden, kan je niet vatten. 

DOOR LISA JACOBS

Jongeren zijn steeds vaker ontevreden over zichzelf. Wat voor boodschap sturen wij als samenleving uit, dat zij zich zo slecht in hun vel voelen? "Maatschappelijk ligt er een te grote druk op jongeren: goed presteren op school, op familiaal en relationeel vlak wordt als vanzelfsprekend beschouwd", zegt psychotherapeute An Vandeputte. Jongeren worden niet meer als persoon geapprecieerd maar aan de hand van wat ze kunnen en presteren. Eliane Roofthooft en Nadine Moyson, medewerkers van het Centrum voor Leerlingenbegeleiding(CLB) Zaventem stellen het als volgt: "Als je alleen maar beoordeeld wordt op wat je kan, krijg je het gevoel dat je niet meer geapprecieerd wordt om wie je bent. Je bestaansrecht wordt aangetast. Ik ben niet goed in iets dus ik besta niet." Dit creëert grote stress bij jongeren. Kinderen mogen tegenwoordig niet meer tussen de lijntjes evolueren, ze moeten op de lijntjes lopen. Dat jongeren hierdoor steeds vaker onzeker worden en een laag zelfbeeld ontwikkelen is vrij logisch.

Het westerse ideaalbeeld van een vrouw: mooi en slank

Een andere bron van stress kan het westerse slankheidsideaal zijn. Succes wordt gelinkt aan mooi en slank zijn. In onze maatschappij wordt een knap persoon beschouwd als iemand die zichzelf in de hand heeft, iemand met karakter en wilskracht. Dikkere mensen daarentegen worden beschreven als goede en gezellige personen, maar of ze ambitie en zelfdiscipline hebben? De minachting en kritiek die zwaardere mensen te verduren krijgen, zal niet veel goed doen aan hun zelfbeeld. Maar zelfs mensen die geen overgewicht hebben voelen zich snel onzeker over hun lichaam, omdat ook zij niet aan het zo ver opgeschroefde slankheidsideaal kunnen voldoen. Het is schrijnend te zien hoeveel aandacht er besteed wordt aan het uiterlijk, zowel op school, op het werk, onder vrienden als thuis. Is het niet veel beter om je te focussen op andere (belangrijkere) idealen en doelstellingen dan het uiterlijk. 

"De "Hoe zie ik er uit?" attitude zou dringend iets meer naar de achtergrond mogen verdwijnen."

Vooral meisjes hebben het in onze maatschappij hard te verduren, zij krijgen een tegenstrijdige boodschap mee. Enerzijds moet een vrouw nog steeds het grootste deel van de typisch "vrouwelijke" taken op zich nemen, zoals voor het huishouden en de kinderen zorgen. Dit houdt in dat ze zachtaardig en zorgend moet zijn. Anderzijds worden er steeds meer traditioneel "mannelijke" activiteiten van een vrouw verwacht. Studeren en carrière maken zijn een "must". Daarbij komt nog dat ze mooi, sexy en slank moet zijn. Welk meisje heeft dan nog zin om vrouw te worden? Vrouwen kunnen zoveel ambities gewoon niet waarmaken. Hierdoor krijgen ze het gevoel dat ze tekort schieten, ook op uiterlijk vlak. Steeds meer vrouwen en ook jonge meisjes vinden zichzelf niet mooi genoeg en vooral te dik. Psychotherapeute An Vandeputte verklaart dat meer dan de helft van de meisjes in het middelbaar onderwijs gedurende een periode aan de lijn doet. Ook de leeftijd waarop meisjes zich zorgen beginnen te maken over hoe ze er uit zien ligt steeds lager; soms al vanaf zeven à acht jaar. Prof.Dr. Walter Vandereycken, hoogleraar psychiatrie aan de K.U.Leuven doet er nog een schepje bovenop: "Ook jongens voelen zich verassend genoeg te dik. Dat verklaarde een vierde van de vijftien à zestienjarigen in een onderzoek. Maar in tegenstelling tot meisjes zijn zij eerder geneigd om meer te sporten en te fitnessen om hun gewicht te verminderen". Bij mannen geldt eerder dat een sportief imago synoniem is aan succesvol: ik heb karakter, ik train mijn lichaam, ik heb ambitie.

Jongeren kampen met te veel stress

Jongeren krijgen door die veeleisendheid al snel het gevoel dat ze geen controle meer hebben over hun leven. De stress wordt hen te groot. En wat doe je dan? Vluchten…vluchten van de realiteit, vluchten van de eisen en de chaos. Er is een grote keuze aan middelen om aan de realiteit te ontsnappen: drugs, alcohol, uitgaan, enz. 

Jongeren storten zich in het uitgaansleven of experimenteren met drugs en alcohol.

Eten als vluchtweg van de realiteit

Een andere veel voorkomende manier om je problemen te vergeten is eten…of net niet eten. Een streng dieet volgen kan je het gevoel geven dat je wel over iets controle hebt en eetbuien doen je even aan niets denken. Het overkomt iedereen wel eens, die ongelofelijke drang naar eten of het trotse gevoel na enkele kilo's minder. Maar soms gaat het verder dan dat, heb je er net géén controle meer over. Dan is eten of niet eten het enige waar je nog aan denkt. In die gevallen spreek je van een eetstoornis. Het aantal eetstoornissen stijgt ijzingwekkend en komt nu bij zo'n 2 à 10% van de bevolking voor, zowel bij oud als jong en zowel bij meisjes als jongens.

************************************************

Anoniem (21) vecht al van haar 16 jaar tegen anorexia en boulimie

"Ik wil normaal kunnen leven en mezelf aanvaarden, maar toch kan ik alleen gelukkig zijn als ik mager ben. Het is een constante tweestrijd."

Ik had er ineens genoeg van om dikker dan de rest te zijn, ik "moest" vermageren. Eigenlijk was ik niet zo dik, maar ze lachten me er wel mee uit. Iedereen hechtte zoveel belang aan mode en uiterlijk, er werd over niets anders gepraat. Eerst ging het goed, ik vermagerde en kreeg complimentjes. Mijn dansleraar was de eerste om me te feliciteren, een goede danseres is nu eenmaal mager. Maar dan begonnen de problemen, ik kon aan niets anders denken dan aan eten. Op school had ik over niets controle, alles ging fout. Mijn gewicht kon ik wel controleren en dat hield me overeind…dacht ik. Ik begon me steeds zwakker te voelen, ik was constant ziek. Dan kreeg ik een maagbreuk, door het braken. Maar zelfs dat kon mijn ogen nog niet openen. Het enige wat ik wou was mager zijn. Nu begin ik schrik te krijgen, want mijn broer heeft ook anorexia. Hij weegt nog amper 47 kg. Hij vermagert om aandacht te krijgen, hij wil dat mama en papa zien dat hij een probleem heeft, dat hij zich niet goed voelt. Maar mijn papa heeft daar geen begrip voor, mannen moeten sterk zijn vindt hij. Ik zou mijn broer willen helpen, maar ik kan niet eens mezelf helpen. Ik wil en zal ooit genezen, maar dat is gewoon nu nog niet…

************************************************

Onze eetcultuur gaat achteruit

Volgens Johan Vanderlinden, psycholoog en expert in eetstoornissen van het Universitair Centrum Kortenberg, nemen deze eetproblemen toe door de verloedering van onze eetcultuur. Alles moet tegenwoordig snel gaan, eten dus ook. Het aanbod van eten is daar totaal op afgestemd. Hoeveel ver-schillende soorten snacks en junk food bestaan er wel niet? Maar het tegen-overgestelde zie je ook meer en meer, hoeveel lightproducten worden er niet aangeboden? "Mensen nemen ook de tijd niet meer om gezellig aan tafel te zitten en te genieten van elkaars gezelschap", zegt Nadine Moyson van het

Centrum voor Leerlingen-begeleiding (CLB) Zaventem. "In Amerika hebben veel gezinnen zelfs geen eettafel meer, ze eten terwijl ze televisie kijken, werken of in de auto zitten." "We gaan ook heel anders dan vroeger met ons hongergevoel om", voegt Eliane Roofthooft, een collega van Nadine Roofthooft er aan toe. "Baby's worden van bij hun geboorte geleerd dat ze hun papflesje moeten leeg-drinken, zelfs als ze al lang genoeg hebben. Zo leren ze hun natuurlijk gevoel van honger of voldaan zijn af. Ook op latere leeftijd luisteren mensen niet meer naar hun lichaam. Mensen eten omdat het tijd is om te eten en niet uit honger, of ze stoppen met eten als ze nog honger hebben maar vinden dat ze al genoeg gegeten hebben. Eten wordt ook vaak als beloning of straf aangewend. "Als je stout bent, krijg je geen snoepje! Als je braaf bent krijg je twee snoepjes! " Eten wordt hierdoor gekoppeld aan gevoelens, het is een troost. Het vervangt andere behoeften, het compenseert slechte zaken. We eten als we blij zijn maar ook als we ons slecht voelen.

Eten: een manier om je leven onder controle te houden

Eten is voor sommigen een "Copingstrategie", een manier om met het leven om te gaan. Als je voelt dat een deel van je leven niet meer onder controle is, dan kan je je beginnen toe te spitsen op iets waar je wel de controle over kan bewaren: eten. Dit kan uitmonden in ware obsessies, hele dagen aan niets anders denken dan aan eten, calorieën tellen, gewicht en uiterlijk.

Anorexia en boulimie zijn niet de enige eetstoornissen

De twee bekendste eetstoornissen zijn waarschijnlijk anorexia nervosa en boulimie nervosa. Maar dit zijn niet de enige soorten.

Eigenlijk bestaan er nog varianten, maar het heeft geen zin je daarop te focussen. Waar het vooral op aankomt is dat eten, gewicht en uiterlijk die jongens en meisjes hun leven compleet beheerst. Het is een verdedigings-mechanisme tegen hoe ze zich voelen. Door obsessief met eten bezig te zijn, moeten ze niet te veel aandacht besteden aan andere problemen en negatieve gevoelens. Wat die gevoelens zijn waartegen ze zich willen beschermen, verschilt van patiënt tot patiënt. Het gaat niet om één oorzaak, maar om een samenspel van factoren. Wie is er nu gevoelig voor het ontwikkelen van eetstoornissen? Want hoewel heel wat meisjes en vrouwen diëten of zich slecht in hun vel voelen, krijgt zeker 90 % van de mensen nooit iets te maken met eetproblemen.

Persoonlijkheid, gezin en omgeving kunnen risicofactoren zijn

Op persoonlijk vlak zijn een laag zelfbeeld, perfectionisme, faalangst en gevoeligheid risicofactoren. Jongeren met die karaktertrekken voelen zich vaak minderwaardig. Vanuit die minderwaardig-heidsgevoelens zijn die jongens en meisjes erg prestatiegericht en zoeken bevestiging: die krijgen ze ook wanneer ze magerder worden. Dat vermageren geeft dan een kick, je raakt er als het ware aan verslaafd. Als er binnen een gezin sprake is van alcohol-misbruik, depressies of zwaarlijvigheid (deels erfelijk, deels slechte eetgewoonten) is de kans groter dat een kind een eetstoornis gaat ontwikkelen. Ook de communicatie en de rol van eten in een gezin zijn van belang. Seksueel misbruik kan een oorzaak zijn. Ten slotte speelt de omgeving een rol. Eet-stoornissen vind je alleen in landen waar een overvloed aan eten is en waar er een cultuur heerst waarin je de boodschap krijgt dat je maar succesvol en mooi kan zijn als je slank bent. Milieus waarin een bepaalde lichaamsvorm heel belangrijk wordt geacht kunnen ook een voedingsbodem zijn voor eetstoornissen. Dit is het geval in de sportwereld (turnsters, balletdansers, topatleten…), maar ook in de modewereld.

Zijn magere modellen de oorzaak van eetproblemen?

De mode-, reclamewereld en media wordt vaak als hoofdverantwoordelijke aangeduid voor eet-stoornissen. Maar veel specialisten stellen dit toch in vraag. Prof.W.Vandereycken: "De mode maakt het slank zijn aantrekkelijk en stelt dus het middel (eten) in de belangstelling. Maar de grote vraag blijft: hoe komt het dat slechts een relatief kleine groep in die problematiek verzeild raakt en de grote meerderheid in de loop van hun ontwikkeling er weer uitgroeit. Iedereen wordt toch aan dezelfde reclameboodschappen, videoclips en slankheids-idealen blootgesteld. Als je dus vraagt of de mode verantwoordelijk is, zeg ik: slechts ten dele." "Maar toch", zegt psycho-therapeute An Vandeputte, "vond ik recent een studie waarin 138 jongeren vijf minuten geconfronteerd werden met advertenties (één groep mét fysiek zeer aantrekkelijke modellen, een andere groep zonder modellen en enkel productreclame). Wat bleek: de vrouwen die advertenties hadden gezien mét aantrekkelijke (magere) modellen waren meer ontevreden met het eigen lichaam en hadden minder zelfvertrouwen. Er is dus toch misschien een kleine band tussen het voortdurend geconfronteerd worden met het slankheidsideaal en een negatief zelfbeeld."

Is preventie van eetstoornissen mogelijk?

Hoe ver staan we nu eigenlijk op vlak van preventie van eet-stoornissen? "Op vlak van preventie staan we nog helemaal in het begin", geeft An Vandeputte toe. "Uit onderzoek blijkt dat preventieprojecten te veel de nadruk leggen op de eetstoornis zelf (bv. een getuigenis in de klas). Dit kan contra- productief zijn. 

"Preventie moet zich focussen op gezondheid en zelfbeeld"

Nieuwe programma's die uitgaan van gezondheid zijn nodig." Dat is ook de mening van Nadine Moyson en Eliane Roofthooft van het CLB Zaventem: "We moeten de nadruk leggen op zaken als gezond eten, gezelligheid, sfeer en sociale omgang met elkaar. Op scholen bijvoorbeeld wordt veelal rond verschil-lende, aparte thema's gewerkt, zoals drugs, roken, alcohol, voeding…Maar de leraars en opvoeders van die scholen zouden eerder aan het zelfbeeld van de leerlingen moeten werken. Er moet een beleid uitgestippeld worden dat zich niet beperkt tot enkele dagen per jaar of tot één bepaald vak, maar dat geïntegreerd is in de cultuur van de scholen. Om dit alles te kunnen realiseren moeten leerkrachten eerst zelf gesensibiliseerd worden. Ze moeten symptomen herkennen, weten hoe ze het best met een leerling kunnen omspringen. Hier kunnen de CLB's een handje bij helpen." Een CLB is een Centrum voor Leerlingenbegeleiding, zij staan in voor de 2de- en 3de-lijnsopvang van leerlingen. Ze kunnen de link zijn tussen scholen en ouders, scholen en specialisten, ouders en specialisten,… Het CLB van Zaventem bijvoorbeeld is volop bezig met projecten waarbij scholen leren hoe ze de sfeer en het zelfbeeld van de leerlingen kunnen verbeteren. "Natuurlijk varieert de aanpak van school tot school", zegt Nadine Moyson, "en wij kunnen ook niet alles doen. Maar wij staan open voor alle scholen, we willen hen helpen en begeleiden bij het creëren van een betere sfeer. Een voorwaarde is wel dat zij tot bij ons moeten komen. Het heeft geen zin scholen te verplichten, want daar bekom je niets mee."

"Als CLB staan we open voor alle scholen, maar ze moeten wel zelf tot bij ons komen!"

Momenteel loopt er ook een project in opdracht van het Ministerie van Welzijn; Gezondheid en Gelijke Kansen, waaraan o.a. prof.W.Vandereycken, hoogleraar psychiatrie aan de K.U.Leuven en psychotherapeute An Vandeputte aan mee-werken. Het K.U.Leuven-project "de professionalisering van preventie en behandeling van jongeren met eetstoornissen" bestaat uit twee fasen. De eerste fase omvat het inventariseren van alle personen en instanties die iets te maken hebben met eetstoornissen. In de tweede fase wordt er een gericht opleidingspakket uitgewerkt voor CGG's en CLB's.

Maar zo ver zijn we nog niet. Wij geven in elk geval al enkele TIPS.

Voor scholen: 

Niet enkel scholen kunnen een rol spelen, ook ouders bepalen hoe hun kinderen zich voelen en hoe hun zelfbeeld is. Hierbij zitten ook enkele tips voor het omgaan met een kind met een eetstoornis.

Voor ouders: