Vermageren & Reality T.V.

Afvallen schatje, ‘t is voor tv

WOENSDAG 9 maart, kwart over acht ’s avonds. Ik kijk per uitzondering tv, VT4 dan nog. De televisie staat nog niet op of ik heb er al een dubbel gevoel bij. Een spelprogramma over ‘vermageren’? Verdienen dergelijke programma’s wel zoveel aandacht? Zorg ik zelf niet mee voor de nodige sensatie die deze programma’s populair maken? Het programma begint. Ik ben gerustgesteld: het is slechte televisie. Als je het niet gezien hebt, heb je niets gemist. Veel echt dikke mensen op tv, extreem overgewicht dat met even extreme sportinspanningen wordt te lijf gegaan. Tot je erbij moet overgeven. Alles in Amerikaanse stijl. Glimlachende mensen, die spreken over kansen en uitdagingen in het grote vermageringsspel. Het rode team neemt het tegen het blauwe op, in een race ‘om ter snelst vermageren’. De grootste loser, in gewicht welteverstaan, is de winnaar. Maar het wordt je ook niet gemakkelijk gemaakt aan tafel, want daar lachen de lekkerste worstjes en de kilo’s spek jou toe. De weegschaal is streng. En natuurlijk kun je ook uitgesloten worden uit jouw team. Allemaal wel flashy gemaakt, maar nu ook niet zo spectaculair dat je het moet gezien hebben.

Kan dit?

De deelnemers doen op vrijwillige basis mee en om de mooie som van 25.000 dollar te winnen, hebben heel wat mensen gekke toeren voor over. Het is eens iets anders dan in een bad met spinnen liggen. Hier laat je je extreem afpeigeren, in de hoop toch maar de meeste kilo’s kwijt te zijn. Medisch onverantwoord. Gelukkig heeft er niemand een hartinfarct gekregen. Het zijn ‘zotte dinges’ en zolang je het als ‘zotte dinges’ ziet is er misschien geen probleem. Alleen vraag ik me af of iedereen dat wel zo ziet. Want diëten is in en ook idiote voorbeelden worden gevolgd. Ik hoop alvast dat kijkers weten en begrijpen waar ze naar kijken. En dat ouders ook hun kinderen daar een beetje in begeleiden. Tientallen keren insinueren de deelnemers aan de vermageringswedstrijd dat het leven fantastisch wordt met minder gewicht. Ik werk dagelijks met personen met een eetprobleem. Ik weet hoe verleidelijk die gedachte is, maar tegelijkertijd hoe misleidend ze is. Alle aandacht op kilo’s verliezen maakt niet gelukkiger. En dat je van diëten slank wordt, is een illusie. Het is hard, maar het is niet anders. Iedereen kent het jojo-effect, maar hoopt dat alleen de anderen er last van hebben. Kilo’s die er moeilijk afgaan, komen des te gemakkelijker bij. Diëten, 10 jaar later zou zeer ontluisterende reality tv kunnen zijn. Toch hoop ik stilletjes dat mensen het wat beu worden en dat de trend gebroken wordt. Het is zeker niet gezond om steeds vaker ziektes en slechte gewoontes te etaleren in de media. Want het probleem is dat de deelnemers aan zulke programma’s niet beschouwd worden als ‘acteurs’, hoewel de echte realiteitswaarde van dergelijke shows onbestaande is.

Maar kan zo’n programma echt kwaad?

Als je stevig in je schoenen staat wellicht niet. Maar voelen we ons niet allemaal af en toe onzeker? Dan zoeken we naar houvast, naar een manier om opnieuw controle te krijgen. Programma’s die pathologie en sensatie op de voorgrond plaatsen, doen geen goed. Beeld je een onzekere tiener in, die gepest wordt op school en perfectionistisch is ingesteld. Dan voel je direct aan dat de verleiding zeer groot wordt om te denken dat met enkele kilo’s minder alles opgelost zou zijn. Misschien laat die tiener zich wel inspireren om niet meer te slapen en dag en nacht te gaan fitnessen. Ik vraag me af waar deze evolutie in het mediagebeuren en de sensatiezucht toe zal leiden. Hoeveel ‘grensverleggende’ tv-programma’s kunnen we nog aan? We hebben nood aan goede voorbeelden op televisie. Onderzoek bevestigt dat trouwens. Zelfs goedbedoelde voorlichting over eetproblemen geeft dikwijls een omgekeerd effect. En a fortiori geldt dat voor ‘sensationele’ programma’s. Maar ze lokken ook kijkers. En ze geven valselijk de illusie dat ze bijdragen tot de oplossing van een probleem, een probleem dat ze alleen maar verergeren, of in het beste geval niet verbeteren. Ik begin al heimwee te krijgen naar de goede oude televisie die zichzelf een opvoedkundige taak aanmat. Er is een gevaar dat de druk voor kijkcijfers, tv-makers nog verder inspireert tot onethische programma’s. Volgende maand een wedstrijd tussen twee teams van kleptomanen die dag in dag uit in de GB rondhangen? Het team dat niet betrapt wordt op diefstal, mag een heel jaar gratis shoppen. En volgend jaar Frozen beauties, waar schaars geklede dames dagen in de vrieskou doorbrengen. Verkleumde sexy lijven die hun gezondheid in gevaar brengen voor 25.000 dollar. Helaas sneuvelt er al eens een teen wegens bevriezingsverschijnselen, maar het zal wel goede kijkcijfers halen.

Opiniestuk voor De Standaard,
geschreven door An Vandeputte