mei 2002: De campagne van minister Vogels

- nieuwsbrief - mei 2002

mei 2002, al de zesde nieuwsbrief van eetstoornis.be

interview met An Vandeputte,
naar aanleiding van de 'maggezienworden'-campagne van Minister Vogels

http://www.maggezienworden.be

Een aantal collega's van u reageren negatief op deze campagne. Hoe staat u er zelf tegenover ?

Het probleem is dat veel therapeuten die werkzaam zijn op het gebied van eetstoornissen, en veel personen met gewichts- en eetproblemen deze campagne bekijken met veel te grote verwachtingen. Ze gaan er impliciet van uit dat deze campagne personen met een eetstoornis wil genezen, of dat ze gewichtsproblemen oplost. Ze vergissen zich.

Reclame volgt een andere logica. Ik geef een voorbeeld uit een heel andere (en trouwens commerciële) sfeer om me te verduidelijken. Ik hoop dat ik niemand er mee voor het hoofd stoot, en ik wil ook geenszins zeggen dat beide campagnes perfect vergelijkbaar zijn. Het gaat me om de logica en om de analogie. De bier-campagne 'echte mannen weten waarom' heeft er niet toe geleid heeft dat vrouwen gestopt zijn met dat bier te drinken en dat mannen nu constant ladderzat zijn. Niemand had daar voor gevreesd. Niemand heeft de brouwer ervan verdacht dat dit de bedoeling was van deze campagne. Iedereen ging ervan uit dat men zo de aandacht wou trekken op een bepaald biermerk, dat op een ongewone en creatieve manier.

Ook deze reclamecampagne richt gewoon de aandacht op een bepaald onderwerp, een bepaald idee. Meer niet. De campagne van minister Vogels wil het lichaamsbeeld als onderwerp van discussie positioneren. En de discussie op zich is zeer zinvol. Het is een maatschappelijk verantwoorde discussie die als ze grondig gevoerd wordt kan leiden tot meer gezonde lichamen in de media, en het normaler vinden van een normaal lichaam.

U refereert naar de media. Betekent dat media een grote invloed hebben op lichaamsbeleving ?

Deze vraag moet genuanceerd beantwoord worden. Net zoals we weten dat de media geen eetproblemen kan oplossen is het ook fout te veronderstellen dat het geen enkele invloed heeft. Voor mij is de uitdaging in eerste instantie: het voorkomen van eetstoornissen door het versterken van identiteit en positief lichaamsbeeld. In zoverre mediacampagnes of preventiecampagnes hiertoe kunnen bijdragen zullen ze zinvol zijn. Nog belangrijker vind ik investeringen die kunnen bijdragen tot een betere herkenning en een betere behandeling van eetstoornissen, maar dit betekent niet dat sensibiserings- of preventiecampagnes geen zin hebben.

In de media ziet u toch extreem magere lichamen. Moet er iets veranderen?

Ik wil helemaal niet met een beschuldigende vinger wijzen naar de media, of hen viseren als de veroorzaker van eetproblemen. Wel stel ik vast dat het beter kan. Sommige studies tonen aan dat 80% van de modellen slechts 85% of minder van hun ideaal gewicht wegen. Dat is een probleem. 85% van het ideale gewicht wordt, naast nog heel wat psychologische factoren, soms als criterium gebruikt om anorexia vast te stellen. Hieruit kun je niet concluderen dat 80% van de modellen aan anorexia lijdt. Wel dat modellen vaak extreem mager zijn. Het afbeelden van normale vrouwen moet kunnen, zo voelen de meeste vrouwen zich veel beter in hun vel. Op zich is dit een nobele doelstelling.

Haalt dit wel iets uit ? Zal het aantal eetstoornissen verminderen als er iets dikkere mensen worden afgebeeld ?

Deze vraag moet terug zeer genuanceerd beantwoord worden. Zowel de stelling dat media eetstoornissen veroorzaken als de stelling dat media geen rol spelen wat de lichaamstevredenheid betreft zijn foutief. Ik ga kort op beide aspekten in.

Enerzijds is de invloed van het slankheidsideaal in de media niet zo groot, dat men kan stellen dat het eetstoornissen veroorzaakt. Natuurlijk idealiseert de modewereld een extreem slankheidsideaal, maar als de rubensiaanse vrouw morgen de nieuwe norm wordt, zullen eetstoornissen niet verdwijnen. Want een eetstoornis heeft niet één oorzaak, ze ontstaan door een samenspel van verschillende factoren: persoonlijkheid, opvoeding, gezin, school, omgeving. De invloed van de media is dus relatief beperkt. Dit wordt meestal ook zo aangevoeld door meisjes en vrouwen met een eetstoornis. Soms zijn ze zelfs ronduit geërgerd door het stereotiepe beeld dat de media van eetstoornissen ophangt en door de clichés over het slankheidsideaal als oorzaak. Ze voelen aan dat eetstoornissen helemaal niet gaan om lijnen, slanker of mooier worden. Emoties zijn veel belangrijker. (Cfr het Knack Weekend artikel het versteende lichaam)

Anderzijds, mag men ook niet overdrijven door te zeggen dat media helemaal geen invloed kunnen hebben. Er is een zekere invloed van de media vastgesteld. Ik verwijs hierbij naar drie voorbeelden.

	Een eerste voorbeeld is een studie van Drs. R.L. Williams en J.K. Thompson waarin 138 jongeren vijf minuten geconfronteerd werden met advertenties (één groep mét fysiek zeer aantrekkelijk modellen, een andere groep zonder modellen en enkel productreclame). En wat bleek ? De vrouwen die advertenties hadden gezien mét aantrekkelijke (magere) modellen waren meer ontevreden met het eigen lichaam en hadden minder zelfvertrouwen. Er is dus toch een kleine band tussen het voortdurend geconfronteerd worden met het slankheidsideaal en een negatief zelfbeeld (en mogelijks via het negatieve zelfbeeld met het ontstaan van eetstoornissen).
	Voor een tweede voorbeeld verwijs ik naar de traditionele cultuur op de Fiji eilanden, waar ronde 'robuuste' lichaamsvormen lang het schoonheidsideaal zijn geweest. Becker AE en Burwell RA (1999 en 1995) stelden een toename vast van symptomen van eetstoornissen sinds de relatief recente introductie van westerse televisie (in 1995). Ze baseerden zich hierbij op een periode van drie jaar. Zorgwekkend is ook dat de helft van de meisjes die zeer veel televisie keken (meer dan drie avonden per week) zichzelf ongelukkiger voelen, en zichzelf ook ontevredener met hun lichaam vinden. Ze vinden zich ook vaker te dik, en volgden vaker een dieet.
	Een derde verwijzing die ik geef, is de zeer recente studie van Groesz, Levine en Murnen (2002) die resultaten van 25 studies analyseerden, waarbij ze nagaan welk effect het slanke schoonheidsideaal (zoals dit zo vaak in de media voorkomt) heeft op de manier waarop vrouwen hun eigen lichaam zien. Hierbij gaat het niet om het rechtstreekse verband met het ontstaan van eetstoornissen, maar we weten dat lichaamsontevredenheid een 'tussenliggende' factor is bij het ontstaan van eetstoornissen. Adolescente meisjes zijn meer ontevreden met hun eigen lichaam als ze geconfronteerd worden met 'slanke' beelden in reclame, televisiecommercials en in modetijdschriften. Hoe slanker de modellen in de media zijn, hoe groter het negatieve effect. Het negatieve effect van 'slanke' media beelden, wordt nog versterkt als meisjes en vrouwen al reeds eerder ontevreden zijn over hun lichaam, of als ze reeds 'geïnvesteerd' hebben in het slanker worden. Groesz en andere toonden aan dat meisjes en vrouwen tussen de 10 en 25 jaar oud met een eerder lage zelfachting, en negatief lichaamsbeeld, aangeven dat ze deze soort modellen in de media 'houden', mooi vinden en ze opzoeken.

Uw besluit graag ?

Mijn conclusie is dat het slankheidsideaal in de media ten dele een negatief zelfbeeld kan veroorzaken, maar dat persoonlijkheid, zelfbeeld en identiteit in vergelijking veel belangrijkere factoren zijn. Voor mij is de uitdaging in eerste instantie: het voorkomen van eetstoornissen door het versterken van identiteit en positief lichaamsbeeld (en wat dit laatste betreft kunnen ook de media hierin hun rol spelen). Gezien de ernst van het probleem lijkt het me niet meer als logisch dat ook de media hun steentje bijdragen. De media kunnen een belangrijke signaalfunctie spelen. En het is mogelijk, blijkbaar. Er zijn nog niet veel voorbeelden van, maar het kan als er maar de wil voor is. Zo kwam ik onlangs te weten dat 'YM magazine' (USA) voortaan 'normale, minder perfecte' modellen zal afbeelden. Dat wil zeggen modellen met een grotere variatie van gewicht en van lichaamsvormen. Ook stoppen ze met artikels over diëten. Een voorbeeld dat ook binnen Vlaanderen kan inspireren.

verantwoordelijke uitgever:

An Vandeputte p/a :
Bergestraat 60 B-3220 HOLSBEEK

NIEUWSBRIEVEN EETSTOORNIS.BE
1.    januari 2001 - de start van eetstoornis.be
2.    april 2001 - een eerste terugblik
3.    juli 2001 - negatieve invloed reclame, mode en media ?
4.    september 2001 - een eigen lokaal & dysmorphia (nieuw buzzwoord of stoornis ?)
5.    januari 2002 - zelfhulp-literatuur en uitnodiging voor een uiteenzetting over preventie
6.    mei 2002- De campagne van minister Vogels
7.    juli 2002- Over eetstoornissen en reclame, over mannen, en over de vakantie die voor de deur staat...

GO TO TOP