Brochure zelfverwonding H. Claeys : 1 2 3 4 5 6
Hoofdstuk zelfverwonding R. Okken : zelfbeschadiging.pdf

Zelfverwonding -1

Deze tekst is bedoeld voor mensen die zichzelf pijnigen of verwonden als manier om met hun gevoelens en problemen om te gaan.* Zelfverwonding kan vele vormen aannemen, gaande van krassen en ergens tegen slaan tot zichzelf snijden of branden. De redenen of aanleidingen hiertoe kunnen zeer verschillend zijn; ze kunnen verband houden met recente gebeurtenissen of ervaringen uit het verleden. Gewoonlijk heeft iemand die tot zelfverwonding overgaat, niet de bedoeling om zelfmoord te plegen. Het blijkt soms juist een manier te zijn om zelfdoding te voorkomen, er niet langer aan te denken, of om het leven 'draaglijker' te maken in het algemeen. Het gebeurt echter wel dat iemand die zichzelf verwondt, zo ontredderd geraakt, dat zelfdoding overwogen wordt. Het gebeurt echter evenzeer dat iemand zichzelf pijn doet zonder goed te weten van waaruit deze aandrang komt. Er is dan enkel een gevoel van radeloosheid en het idee dat men 'iets' met zichzelf moet doen.

[* De tekst is dus niet bedoeld voor mensen die zichzelf verwonden ten gevolge van een ernstig hersenletsel, in het kader van een psychose of bij verstandelijke handicap]

Onderliggende redenen en aanleidingen

Bijna alle mensen die tot zelfverwonding overgaan hebben ooit zeer pijnlijke of schokkende ervaringen meegemaakt die sterke gevoelens van angst, pijn, schuld, woede of hulpeloosheid hebben opgewekt. Tegelijkertijd hadden ze het gevoel nergens terecht te kunnen of niet begrepen te worden. Deze ervaringen kunnen te maken hebben met geweld, misbruik, verwaarlozing, verwerping of vernedering, en het verlies van belangrijke personen. Zulke ervaringen kunnen tot gevolg hebben dat iemand zich niet langer goed voelt met zichzelf. Maar ook dat het moeilijk wordt om gevoelens te uiten en dat men onzeker wordt in contacten met anderen. De persoon in kwestie geraakt dan 'opgesloten in zichzelf' en voelt zich eenzaam (ondanks het feit dat er misschien een uitgebreide kennissenkring aanwezig is). Dikwijls blijven de onverwerkte gevoelens van pijn, verdriet of woede verborgen achter een vrolijk en schijnbaar probleemloos uiterlijk. De pijnlijke gebeurtenissen zijn dan wel voorbij, maar toch heeft men het gevoel 'op een tijdbom' te leven. Dit laatste wordt af en toe ondraaglijk en kan dan uitmonden in zelfpijniging. Verder komt het dikwijls voor dat moeilijke of pijnlijke ervaringen in het huidige leven de persoon in kwestie helemaal uit evenwicht kunnen brengen. Soms gaat het over eerder 'banale' gebeurtenissen, zoals een kleine ruzie met een vriend(in) of het onvriendelijk behandeld worden door een onbekende, die toch een massale emotionele reactie teweeg brengen. Deze emotionele reactie lijkt dan niet in verhouding tot de eigenlijke gebeurtenis. Maar de nieuwe pijnlijke gevoelens komen dan a.h.w. 'boven op' wat er vanbinnen al zit en de last wordt zwaarder. Opnieuw wordt het moeilijk de situatie aan te kunnen, gevoelens te uiten of zelfrespect vast te houden, en opnieuw kan dit uitmonden in zelfverwonding. Voor anderen (en soms ook voor de persoon zelf) kan het dan lijken of de zelfpijniging werd uitgelokt door de huidige situatie alléén, terwijl het eigenlijk om een opeenstapeling gaat. De nieuwe situatie wordt dan enkel als zo problematisch beleefd, omdat de vroegere ervaringen nog niet verwerkt zijn. De zelfpijniging is dan een reactie op de huidige problemen én de pijn van vroeger. Verder dient opgemerkt dat de ernst van eerder vermelde ervaringen niet altijd op een 'objectieve' manier kan ingeschat worden door anderen. Zo kan het verlies van een vriend(in) of grootouder bijvoorbeeld, een zeer grote impact op iemand hebben, terwijl dit niet altijd gezien of erkend wordt door mensen uit de omgeving.

Verschillende betekenissen van zelfverwonding

Bij navraag blijkt dat mensen verschillende redenen kunnen hebben om tot zelfverwonding over te gaan, waarbij dit gedrag soms meerdere functies tegelijk kan hebben voor één en dezelfde persoon. Als zelfpijniging een manier kan zijn om met overweldigende gevoelens om te gaan, hoe 'werkt' dat dan? Wat wil iemand hiermee bereiken? Veel vernoemde redenen zijn de volgende:

Zelfverwonding dient om innerlijke spanning te ontladen. Achteraf volgt dan ontspanning of een gevoel van opluchting.
Zelfverwonding is een manier om gevoelens te uiten, dikwijls woede of verzet. In dit geval kan het gaan om kwaadheid die gericht is op anderen, maar waarvan men vindt dat deze niet kan of mag naar buiten gebracht worden. De kwaadheid kan ook op zichzelf gericht zijn, omdat men bijvoorbeeld ontevreden is over iets wat men 'verkeerd' gedaan heeft.
In het verlengde van het vorige ligt de neiging tot zelfbestraffing. Dit hangt samen met een uiterst negatieve kijk op zichzelf en de overtuiging 'slecht' te zijn. Zelfpijniging kan dan een wijze zijn om 'boete' te doen. Soms gebeurt het dat men daardoor zelfmoordgedachten opzij kan schuiven. De bestraffing kan ook enkel gericht zijn op het lichaam, omdat dit laatste als een 'vijand' beschouwd wordt.
Zelfverwonding kan een manier zijn om met intense psychische of emotionele pijn om te gaan. Als men zich dan lichamelijk pijn doet, wordt de 'innerlijke pijn' minder gevoeld of wordt deze draaglijker. Tegelijkertijd kan er iets naar buiten gebracht worden wat nog niet onder woorden te brengen valt.
Zelfverwonding dient om te ontsnappen aan gevoelens van 'vervreemding' en 'afwezigheid', die tegelijkertijd beangstigend kunnen zijn. Het doorbreekt het gevoel geen contact meer te hebben met zichzelf of met de omgeving. Wanneer er dan pijn ervaren wordt, lijkt het wel of men 'wakker wordt' en de droomachtige toestand doorbroken wordt.
Omgekeerd gebeurt het eveneens dat sommigen zichzelf verwonden als een manier om in een soort trance of 'psychische verdoving' te geraken, waardoor ze tijdelijk ontsnappen aan een bedreigende situatie of ervaring.
Zelfverwonding kan een manier zijn om hulp of aandacht te vragen, te laten zien dat er iets ernstigs aan de hand is.
Met zelfverwonding willen sommigen iets 'bewijzen' door pijn te kunnen verdragen en dus 'toch iets waard te zijn' of het eigen lichaam onder controle te hebben.
Zelfverwonding kan bedoeld zijn om innerlijke leegte op te vullen of eenzaamheidsgevoelens te verdrijven.
Wanneer er reeds lang een patroon van zelfverwonding bestaat, kan dit uitgroeien tot een vaste gewoonte, alsof het deel gaat uitmaken van de persoon zelf, alsof het behoort tot diens 'identiteit'.

BROCHURE ZELFVERWONDING

Deze brochure werd geschreven door Herwig Claeys, klinisch psycholoog. Gedeeltes van de tekst zijn gebaseerd op 'The self-harm help book' van Lois Arnold en Anne Magill (The Basement Project, Bristol, U.K.).

GO TO TOP